Biomasa należy do najstarszych źródeł energii odnawialnej. Jest paliwem tanim i łatwo dostępnym. Za jego wykorzystaniem przemawiają też względy ekologiczne.

Biomasę tworzy materia organiczna, czyli wszelkie produkty fauny i flory, które ulegają procesom biodegradacji. Na biomasę składają się między innymi pozostałości z produkcji gospodarskiej, szczątki leśne, odpady komunalne i gospodarcze.

Czym jest biomasa?

Biomasę stanowią organiczne produkty fotosyntezy. W przeciwieństwie do spalania węgla proces spalania biomasy nie wiąże się ze znaczącym wydzielaniem dwutlenku siarki. Nie powoduje on również wytwarzania dodatkowej ilości dwutlenku węgla ‒ ilość tego gazu jest równa ilości wcześniej zużytej przez rośliny do fotosyntezy. Najbardziej popularnym typem biomasy jest drewno oraz jego pochodne. Często wykorzystuje się także słomę, pellet oraz specjalne odmiany roślin uprawianych na cele energetyczne, na przykład wierzbę wiciową oraz trzcinę pospolitą. Energia z biomasy jest więc jedną z najłatwiej dostępnych.

Biomasa jest surowcem służącym głównie do wytwarzania ciepła. W ostatnim czasie coraz częściej stosuje się ją również do wygenerowania energii elektrycznej. Ten typ paliwa jest trzecim pod względem wielkości odnawialnym źródłem energii.

Rodzaje i wykorzystanie biomasy

Właściwości biomasy zależą przede wszystkim od jej rodzaju. Do procesów związanych z energetyką wykorzystywane jest drewno i jego odpady, rośliny ze specjalnych plantacji o charakterze energetycznym, środki z produkcji rolnej oraz część odpadów komunalnych i gospodarczych. Właściwości energetyczne paliwa wytwarzanego z biomasy wzrastają wraz ze stopniem jej wysuszenia oraz zagęszczenia. Pod tym względem wysoko plasuje się brykiet otrzymywany z rozkruszonych szczątków drzewnych. Popularne kotły na biomasę zasypywane są surowcami uszlachetnionymi w postaci brykietu lub pelletu (drzewnego z kory i trocin, ze słomy, z wierzby energetycznej), które są efektem wysuszenia, zmielenia oraz sprasowania biomasy. Wspomniany kocioł na biomasę ma wiele zalet. Jego obsługa jest bardzo prosta, ponieważ urządzenie jest wyposażone w specjalny podajnik na określone paliwo. W sprzedaży dostępne są również modele bezobsługowe. Coraz bardziej popularne są piece, których paliwem są ziarna (owies, gorczyca, kukurydza, łubin), zrąbki wierzbowe czy nawet suche pestki owoców. Oprócz kwestii związanych z ekologią kotły na biomasę są gwarantem taniego ogrzewania budynku oraz czystej kotłowni. Tego typu paliwo wykorzystywane jest również w elektrowniach.

Biomasa może występować również w formie ciekłej. W tej postaci dostępne są przede wszystkim biopaliwa będące produktami powstałymi w przebiegu reakcji chemicznych. Procesom tym poddaje się zazwyczaj rośliny (najczęściej kukurydzę i rzepak). Biomasa w tej postaci może być wykorzystywana jako dodatek do typowych paliw lub jako oddzielny środek napędowy. Składnikiem tego typu źródła energii są również alkohole pozyskiwane z roślin.

Biomasa pod postacią gazu jest efektem rozkładu cząstek organicznych. Podstawowymi składnikami biogazu jest dwutlenek węgla i metan. Paliwo tego typu może zostać użyte w specjalnych kotłach do wytwarzania ciepła. Wykorzystuje się je również do produkcji energii elektrycznej.

Cena biomasy zależy przede wszystkim od jej rodzaju. Przykładowo brykiet ze słomy kosztuje około 300‒400 zł za tonę, a granulat drzewny (pellet) około 500‒800 zł za tonę.

Biomasa – zalety i wady

Wśród zalet biomasy należy wymienić jej nieszkodliwość dla otoczenia. Pod tym względem znacząco góruje nad innymi typami paliw. Dostępność biomasy oraz możliwość samoistnej odnowy wpływają na jej niską cenę. Dzięki jej wykorzystaniu możliwe jest zagospodarowanie nadwyżek żywności oraz nieużytków roślinnych. W związku z tym zmniejsza się ilość odpadów typu organicznego oraz gospodarczego. Co więcej, biomasa jest dostępna przez cały czas, co wpływa na jej niezawodność.

Podstawową wadę biomasy stanowi jej niska wartość energetyczna w odniesieniu do paliw typu kopalnianego. Oznacza to, że dla uzyskania analogicznej ilości energii konieczne jest wykorzystanie znacznie większej ilości paliwa organicznego. Stosunkowo mała gęstość wpływa na trudności w magazynowaniu, transportowaniu oraz samym użytkowaniu biomasy. Problem z przetworzeniem biomasy powoduje z kolei szeroki zakres wilgotności surowców. Zmniejsza to możliwości zastosowania niektórych jej rodzajów.

W domach jednorodzinnych najczęściej spotyka się kotły na paliwo stałe starego typu. Ich dostosowanie do zastosowania biomasy nie zawsze jest skuteczne. Błędnie przeprowadzona modernizacja kotła często skutkuje zmniejszeniem jego wydajności, a nawet uszkodzeniem. Proces spalania biomasy wiąże się z produkcją znacznej ilości popiołów, co również wpływa na parametry trwałościowe urządzeń.