Drenaż opaskowy wokół budynku stosuje się najczęściej w sytuacji, w której dom posadowiony jest na działce, na której występuje wysoki poziom wód gruntowych. Drenaż opaskowy wykonuje się przede wszystkim, jeżeli dom został zbudowany na gruntach nieprzepuszczalnych, takich jak glina lub ił.

Jeśli dom jest wybudowany na tak zwanym trudnym gruncie, na przykład odznaczającym się wysokim poziomem wód gruntowych, na glebie gliniastej czy niejednorodnej, może dochodzić do zalewania budynku.

Grozi to zawilgoceniem murów oraz rozwojem pleśni na ścianach, co może powodować osłabienie całej konstrukcji budynku, a przede wszystkim zagraża zdrowiu domowników. Patogenne organizmy prowadzą do rozwoju różnorodnych chorób a także nasilają objawy alergii i astmy.

Jeśli chcesz zminimalizować ryzyko zalania piwnicy oraz zawilgocenia ścian, powinieneś wykonać na działce drenaż opaskowy, który jest jednym z najczęściej stosowanych sposobów na obniżenie poziomu wód gruntowych. Wykonuje się go dookoła domów jednorodzinnych przy różnych rodzajach gleb.

Z tego artykułu dowiesz się między innymi, jak wykonać drenaż opaskowy. O czym jeszcze w nim przeczytasz?

  1. Co to jest drenaż opaskowy domu?
  2. Drenaż opaskowy a woda gruntowa
  3. Rury drenarskie z tworzyw sztucznych – drenaż opaskowy domu
  4. Co należy zrobić przed zaprojektowaniem drenażu?
  5. Jak wykonać drenaż opaskowy?
  6. Gdzie odprowadzić wodę wychwyconą przez rury drenarskie?
  7. Układanie drenażu opaskowego w pigułce
  8. Wykonanie drenażu w trudnych miejscach
  9. Wykonanie drenażu w starym domu

Co to jest drenaż opaskowy domu?

Drenaż opaskowy wokół budynku stosuje się najczęściej w sytuacji, w której dom posadowiony jest na działce, na której występuje wysoki poziom wód gruntowych. Drenaż opaskowy wykonuje się przede wszystkim, jeżeli dom został zbudowany na gruntach nieprzepuszczalnych, takich jak glina lub ił.

Jeśli budynek jest posadowiony na gruntach przepuszczalnych, często okazuje się, iż wykonanie drenażu jest zbędne. Kwestie tą najlepiej jest przedyskutować ze specjalistą, posiadającym wiedzę z zakresu geologii.

Czym właściwie jest drenaż opaskowy? Najprościej mówiąc, to system rur drenarskich, które wkopuje się w grunt dookoła budynku. Do wykonania drenażu wykorzystuje się rury perforowane. Woda dostaje się do nich przez niewielkie otwory, zaś odpowiednio skonstruowany i ułożony system odwadniający umożliwia jej odprowadzenie z okolic domu. Stosunkowo często można także spotkać się z nazwą "drenaż opaskowy fundamentowy", jakoże tego rodzaju konstrukcje wykonuje się w pobliżu fundamentów - zarówno w domach podpiwniczonych, jak i tych bez podpiwniczenia.

To, czy drenaż opaskowy budynku jest konieczny, zależy przede wszystkim od poziomu wód gruntowych, typu gruntu oraz konstrukcji budynku. Zupełnie inny poziom wód gruntowych uznaje się za zagrażający w przypadku domu z piwnicą, a inny w przypadku budynku nieposiadającego podpiwniczenia.

Jeśli rozważasz wykonanie drenażu, powinieneś również pamiętać o tym, iż w ciągu roku poziom wód gruntowych może ulec znaczącym zmianą - szczególnie wiosną, podczas roztopów po zimie. Często właśnie wtedy okazuje się, że wykonanie odpowiednio zaprojektowanego drenażu jest konieczne, nawet jeżeli przez większą część roku poziom wód gruntowych jest niski.

Drenaż opaskowy a woda gruntowa

To, czy w otoczeniu domu występuje woda w gruncie, jest w pełni uzależnione od przepuszczalności warstw gruntu, który przylega do fundamentów oraz ścian piwnic. Glina oraz ił przepuszczają wodę jedynie w niewielkim stopniu, zaś piasek czy żwir charakteryzują się bardzo dużą przepuszczalnością.

Stosunkowo rzadko można spotkać grunt o tylko jednym rodzaju - zazwyczaj występują warstwy wielu rodzajów gruntu, spośród których każda ma odmienne właściwości.

Płaszczyzny, które oddzielają poszczególne rodzaje gruntów, nazywa się horyzontami gruntowymi lub poziomami. Woda pochodząca z opadów, która przesiąka przez grunt w kierunku pionowym, zatrzymuje się na warstwie gliny. Następnie ścieka po niej aż do samego spodu wykopu, w kierunku domu a następnie przesącza się przez grunt, jakim budynek został obsypany po zakończeniu budowy.

Warto jednak wiedzieć, iż woda nie ma możliwości przesączenia się przez glinę znajdującą się pod budynkiem, w związku z czym ulega nagromadzeniu oraz spiętrzeniu, wskutek czego wywiera tak zwany nacisk hydrostatyczny na ściany piwnic.

W przypadku, w którym izolacja przeciwwodna budynku nie będzie szczelna, woda może dostać się do środka budynku. Spiętrzania się wody możesz uniknąć właśnie poprzez zastosowanie drenażu opaskowego dookoła budynku.

 

Aby zaprojektować odpowiednią izolację zapobiegającą wilgoci, w budownictwie możemy wyróżnić kilka przypadków oddziaływania wody na budynek:

  • ciśnienie hydrostatyczne, pojawiające się wskutek naporu wody na budynek,
  • brak ciśnienia, który ma miejsce jeśli woda jest obecna w gruncie, jednak nie wywiera nacisku na dom,
  • woda błonkowa, czyli po prostu wilgotny grunt.

Woda znajdująca się w gruncie może przybrać różne "sposoby" na gromadzenie się. Do każdego z nich należy dobrać właściwą metodę na to, aby ochronić budynek przed powstaniem zawilgocenia. Czasami mamy do czynienia jedynie ze zwykłą wilgocią gruntową, która występuje w postaci wody błonkowej czy z łatwą do zobaczenia gołym okiem przesączającą się wodą, która ulegnie spiętrzeniu jeśli odpływ będzie zablokowany, a następnie wywrze na budynek wyżej wspomniane ciśnienie hydrostatyczne.

Zgoła inaczej wygląda to w przypadku pojawiania się wysokiego zwierciadła wód gruntowych. Jeśli zaś woda działa nad budynek pod ciśnieniem, jedynym rozwiązaniem jest tak zwana wanna, która musi być całkowicie wodoszczelna.

Rury drenarskie z tworzyw sztucznych – drenaż opaskowy domu

Wszelkiego rodzaju tworzywa wykonane ze sztucznych materiałów odznaczają się dobrymi właściwościami ciepłochronnymi, w związku z tym, że przewodzą ciepło przeszło dwieście razy więcej od stali.

Wiąże się to ze znacznym zmniejszeniem strat termicznych występujących w nieizolowanych przewodach w każdej instalacji – centralnego ogrzewania czy wody. W instalacjach wody zimnej z kolei zmniejszają lub zapobiegają zjawisku roszenia rur. Będzie to ważne przede wszystkim w pomieszczeniach typu pralnia czy łazienka, w których panuje duży poziom wilgotności.

Rury z tworzyw sztucznych odznaczają się także dużą odpornością na korozję. Oprócz tego, są obojętne chemicznie oraz biologicznie i nie wchodzą w reakcje z wodą czy znajdującymi się w niej związkami. Poza tym, wykazują odporność na działanie zasad i kwasów. Jedyna z wad rur z tworzyw sztucznych to niewielka odporność na działanie wysokiej i niskiej temperatury, przy czym najwrażliwsze pod tym względem są tworzywa CPVC, PVC oraz PVC-U (do 0 stopni Celsjusza), zaś najwrażliwszym jest polipropylen, który wytrzymuje nawet temperaturę 40 stopni Celsjusza poniżej zera. Polipropylen, podobnie jak polibutylen oraz rury wielowarstwowe są także odporne na działanie bardzo wysokich temperatur, sięgających 90-95 stopni Celsjusza.

Rury z tworzyw sztucznych posiadają także współczynnik rozszerzalności liniowej, który jest o kilka-kilkanaście razy wyższy, niż ten charakteryzujący rury stalowe. Największe możliwości pod tym względem mają rury wykonane z PP, PE-X oraz PE, które mogą się wydłużyć aż o 18 razy, w związku z czym stosuje się je przede wszystkim w instalacjach centralnego ogrzewania, pracującego w wysokiej temperaturze.

Najmniej wydłużają się z kolei rury wykonane z PVC-U, PVC oraz CPVC – około 8 razy bardziej, aniżeli stal – jednak nie są one dedykowane do ogrzewania centralnego.

Rury z tworzyw sztucznych nie wykazują odporności na wnikanie tlenu do instalacji. Im wyższa więc będzie temperatura czynnika roboczego, tym większa ilość tlenu przedostanie się do niej w wyniku dyfuzji. Będzie to szczególnie ważne w przypadku instalacji ogrzewania podłogowego, w którym powierzchnia dyfuzji jest bardzo rozwinięta. Najlepszym rozwiązaniem jest tutaj zastosowanie rur posiadających specjalną, antydyfuzyjną powłokę.

Do wykonaniu drenażu opaskowego najczęściej używa się rur PP oraz PVC. W technice instalacyjnej zaś stosowane są następujące materiały:

  • polibutylen – PB,
  • polichlorek winylu – PVC,
  • polietylen sieciowany – PE-X, PE-Xd, PE-Xc, PE-Xa, PE-Xb,
  • polichlorek winylu chlorowany – CPVC,
  • polipropylen – PP (najczęściej typ 3),
  • polietylen – PE: o wysokiej gęstości – PE-HD, niskiej gęstości – PE-LD oraz średniej gęstości PE-MD.

Co należy zrobić przed zaprojektowaniem drenażu?

Zanim przejdziesz do projektu drenażu, powinieneś wykonać badanie gruntu Najrozsądniejszym rozwiązaniem może być zakup działki terenie charakteryzującym się przepuszczalnym gruntem i niskim poziomem wody od wielu lat, który nie jest zagrożony podwyższeniem.

Niestety, nie zawsze jest to możliwe. Najczęściej działkę budowlaną wybiera się, biorąc pod uwagę inne kryteria. Zdarza się również, iż dany grunt otrzymujesz jako spadek i masz do wyboru jedynie dwa rozwiązania: sprzedać go lub zaakceptować wszystkie panujące na nim warunki.

Zanim zamówisz projekt domu, wezwij na działkę geotechnika, który wnikliwie zbada grunt  na działce i sporządzi opinię zawierającą najistotniejsze informacje dotyczące ziemi oraz warunków wodnych.

Będzie to zdecydowanie cenna wskazówka dla projektanta. Dzięki opinii będzie on mógł wybrać najodpowiedniejsze zabezpieczenie wodochronne dla każdej z części domu znajdującej się pod ziemią.

Opinia geotechnika jasno wskaże również, czy budynek trzeba koniecznie otoczyć drenażem. Jeśli zdecydujesz się na zakup gotowego projektu, tego rodzaju ocena pomoże także architektowi wykonać jego adaptację. Projekty gotowe zakładają bowiem rozwiązania fundamentów, które są przeznaczone dla klasycznych warunków wodnych i gruntowych na działce.

Jak wykonać drenaż opaskowy?

W trakcie rozładunku oraz transportu rur wykonanych z tworzyw sztucznych, trzeba wykazać się dużą ostrożnością. Bardzo ważne jest uniknięcie wszelkiego rodzaju uszkodzeń mechanicznych, mogących wpłynąć w sposób negatywny na trwałość rur. W żadnym wypadku nie można ich ciągnąć po ziemi lub rzucać, a także w jakikolwiek sposób uciskać punktowo.

Rury powinny być składowane jedynie na całkowicie równym i twardym podłożu. Najrozsądniejszym rozwiązaniem jest przechowywanie ich w oryginalnych opakowaniach, dzięki którym ich kielichy nie będą uciskane.

Rury drenarskie, które zostały zapakowane w swoje, powinno się przechowywać w pozycji płaskiej. Niewysoka temperatura panująca na zewnątrz może zmniejszyć odporność rur wykonanych z tworzyw sztucznych na wszystkie urazy mechaniczne, zatem wykonując jakiekolwiek czynności w niskiej temperaturze, warto zachować dużą ostrożność.

Wykop do instalacji kanalizacyjnej powinien mieć taką szerokość, aby ze wszystkich stron rury pozostała wolna przestrzeń, wynosząca minimalnie 25 centymetrów. Jeśli zachodzi taka konieczność, dno wykopu może zostać dodatkowo wzmocnione przy pomoc y warstwy ochronnej wykonanej z kruszywa. Należy pamiętać także o dobrym zagęszczeniu gruntu użytego do zasypania wykopu. Rura powinna mieć odpowiednie podparcie, co zapewni całemu rurociągowi wystarczającą wytrzymałość na wszelkie naciski występujące w pionie.

Rury można przycinać jedynie pod kątem prostym w stosunku do osi przy użyciu piły posiadającej drobne zęby. W kolejnym kroku krawędzie cięć powinno się sfazować oraz oszlifować przy pomocy pilnika. Nie można skracać kształtek, gdyż ich rozmiary są dobrane w sposób zapewniający poprawną pracę podczas zmiany temperatur.

Zanim wykona się połączenie, gumowy pierścień uszczelniający trzeba pokryć przy pomocy specjalnego smaru montażowego. Nie powinno się w żadnym wypadku stosować oleju mineralnego czy smaru mineralnego, w związku z ich negatywnym wpływem na gumową powierzchnię. "Bosą" końcówkę należy wsunąć do kielicha z pozostawieniem około dwóch centymetrów miejsca na ewentualne skompensowanie rozszerzalności cieplnej rur. Warto pamiętać o tym, iż rury powinny być wystarczająco gęsto podparte na podłożu albo (jeżeli instalacja przebiega pionowo) przytrzymane dzięki uchwytom mocującym.

Przejście przez ściany powinno zostać wykonane z zastosowaniem tulei ochronnej, umożliwiającej przesuwanie się rur. Jeśli wszelkie prace zostały zakończone, ostatnim krokiem jest wykonanie próby szczelności przy użyciu powietrza pod ciśnieniem.

Gdzie odprowadzić wodę wychwyconą przez rury drenarskie?

Istnieje kilka możliwości oprowadzania wody, którą wychwyciły rury drenarskie. Zaliczają się do nich:

  • poprowadzenie wody do kanalizacji – co jest możliwe, jeżeli Twoja posesja posiada kanalizację burzową. Niestety, jest to jednak stosunkowo rzadkie rozwiązanie, jako że aby podłączyć się do kanalizacji ogólnospławnej, musisz posiadać zgodę zakładu kanalizacyjnego,
  • skierowanie wody do studzienek chłonnych, czyli jedno z najczęściej wybieranych rozwiązań, które jest możliwe zawsze, jeśli tylko grunt na to pozwala. Poprzez studzienkę mamy na myśli głęboki na około metr dół mający średnicę mniej więcej pięćdziesięciu centymetrów i wypełniony żwirem,
  • rozsączanie wody po działce. W takim przypadku od rury drenarskiej zostaje poprowadzona długa rura do miejsca, które znajduje się około 20-30 metrów od budynku, w którym woda może zostać stopniowo rozsączana,
    skierowanie wody do studni, które jest możliwe wówczas, jeśli na działce nie ma kanalizacji, zaś grunt jest gliniasty. Studnia powinna być głęboka na 2-3 metry. Zgromadzoną w niej wodę należy wypompowywać i wykorzystywać do nawadniania zieleni znajdującej się na terenie,
  • odprowadzanie wody do rowu lub zbiornika wodnego, na przykład stawu czy jeziora, które znajduje się na terenie działki. Na odprowadzanie wody do rowu melioracyjnego czy rzeki potrzebujesz zgody starosty.

Układanie drenażu opaskowego w pigułce

O czym w żadnym wypadku nie należy zapomnieć podczas układania drenażu opaskowego?

  • Rury drenarskie nie mogą biec poniżej krawędzi ław fundamentowych – powinny znajdować się w pobliżu tej górnej.
  • Jeżeli ławy mają mniejszą wysokość, niż 40 cm, należy ułożyć rury o możliwie najmniejszej średnicy lub zdecydować się na wykonanie drenaż francuski, czyli wykonanie obsypki żwirowej zawiniętej w geowłókninę.
  • Obsypka żwirowa w żadnym wypadku nie powinna sięgać poniżej najniższej krawędzi ław fundamentowych.
  • Obsypkę zawsze należy owinąć geowłókniną, jako że wraz z upływem czasu system może się zatkać.
  • Geowłóknina powinna zostać wyprowadzona na ściany fundamentowe, zanim zostaną one obłożone przy pomocy termoizolacyjnych płyt drenarskich.
  • Jeśli zdecydujesz się na rury otoczone włókniną kokosową, układanie geowłókniny nie będzie konieczne.
  • Zanim obsypywanie rur zostanie zakończone, powinny one zostać połączone ze studzienkami rewizyjnymi.
  • Obsypka powinna otaczać rury na grubość nie mniejszą, niż piętnaście centymetrów.
  • Jeżeli grunt dookoła ław fundamentowych jest bardzo sypki, powinno się umieścić warstwę stabilizacyjną wykonaną z chudego betonu bezpośrednio pod obsypką żwirową.
  • Ściany fundamentowe należy zasypać materiałem, który jest przepuszczalny – na przykład grunt rodzimy, żwir, piach czy keramzyt.
  • Rury drenażowe nie mogą być połączone z rurami spustowymi, które odpowiadają za odprowadzanie wody z dachu. W trakcie gwałtownego deszczu czy innych opadów atmosferycznych, woda zaleje fundamenty a następnie wybije przez studzienki rewizyjne.

Wykonanie drenażu w trudnych miejscach

Najczęściej drenaż opaskowy wykonuje się już po tym, jak fundamenty zostaną zbudowane. Zdarza się jednak, iż działka musi zostać najpierw odwodniona, ponieważ poziom wód gruntowych okazuje się zbyt wysoki. W takim przypadku tworzy się kilka tak zwanych dołów kontrolnych, które pozwalają na sprawdzenie, na jakiej głębokości znajduje się woda.

Następnie wykonuje się wykopy pod drenaż, które powinny być oddalone o metr-półtora od krawędzi późniejszych ław fundamentowych. Po tym układa się wszystkie niezbędne elementy systemu oraz rury. Po upływie kilku dni należy sprawdzić poziom wody w każdym z dołów kontrolnych a także upewnić się, czy spływa ona przez studzienki rewizyjne.

Jeżeli można zobaczyć gołym okiem, iż poziom wody się zmniejszył, oznacza to, iż drenaż spełnia swoje zadanie i możesz przejść do budowy fundamentów, rozpoczynając od wykonania wykopów. 

Jeśli budynek znajduje się na skarpie i musisz wykonać drenaż, rury mogą zostać ułożone jedynie w sposób równoległy do ścian, które są ustawione poprzecznie do kierunku spadku. Boczne ściany powinno się drenować nie stosując rur, a jedynie zapełniając dolną część wykopu przy użyciu żwiru (co nazywa się drenażem francuskim).

W takim ułożeniu, rura górna będzie odprowadzać wodę na boki, skąd spłynie do rur położonych najniżej a następnie do miejsca docelowego. Istotne będzie w tym przypadku wykonanie izolacji ścian przy użyciu płyt termoizolacyjnych, które wspomogą drenaż. Jest to tylko jedno z możliwych rozwiązań - najlepiej będzie, jeśli to najbardziej odpowiednie zostanie zaproponowane przez geotechnika.

Wykonanie drenażu w starym domu

Warto wiedzieć o tym, iż drenaż układa się jedynie dookoła domów, które są nowo budowane. Niekiedy jednak dochodzi do konieczności opasania rurami fundamentów budynków, które stoją już od wielu lat. W takim przypadku trzeba odkopać podziemne ściany i odsłonić ławy fundamentowe.

Odkopanie oraz układanie rur drenarskich wykonuje się kolejno, ściana po ścianie. Nie można odsłonić wszystkich ścian w tym samym momencie, bowiem stabilność posadowienia domu mogłaby zostać naruszona. Jeśli fundamenty zostały odkopane, warto odgrzybić i osuszyć mury przed dalszą pracą, jeżeli tego wymagają.

W następnym kroku trzeba odbudować lub naprawić hydroizolację pionową, a dopiero po tym rozpocząć układanie rur drenarskich.