Izolacja termiczna nie tylko pozwala na uzyskanie komfortu cieplnego w budynkach, ale przede wszystkim zapobiega stratom energii. Ociepleniu poddaje się więc zarówno elementy konstrukcyjne, jak i domowe instalacje (np. izolacja termiczna rur ciepłej wody i grzewczych, izolacja termiczna kominka).

Izolacji termicznej wymagają przede wszystkim duże powierzchnie, przez które przenika ciepło, a więc przegrody zewnętrzne i dach, a także te, które mają kontakt z gruntem – fundamenty i podłoga na gruncie. Wymagania izolacyjne wobec tych elementów określa Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, które podaje normy dla lat: 2014, 2017 i 2021, stopniowo podnosząc wymagania dotyczące izolacyjności termicznej domów. W dokumencie tym używane jest pojęcie współczynnika przenikania ciepła, które służy do określenia strat ciepła przenikającego przez różne elementy konstrukcji budowlanych (ściany, stropy, dachy, okna itp). Określany symbolem U współczynnik przenikania ciepła oblicza się z uwzględnieniem grubości elementu, rodzaju użytych materiałów konstrukcyjnych i ich oporu cieplnego (izolacyjności). Im niższa jest wartość tego współczynnika, tym mniej ciepła ucieka przez dany element. Przepisy budowlane wyznaczają maksymalny poziom współczynnika U, którego stawiane konstrukcje nie mogą przekraczać. Ponieważ wymagania prawne stale rosną, skuteczna izolacja termiczna będzie kluczowa w nowo powstających domach.

Izolacja termiczna fundamentów

Zarówno nowoczesne płyty fundamentowe, jak i tradycyjne fundamenty oraz podłoga na gruncie wymagają wykonania izolacji termicznej. W przeciwnym razie ciepło wytworzone do ogrzania domu będzie uciekać przez nieocieplone elementy do wychłodzonego gruntu.

Warstwy ocieplenia (najczęściej w postaci płyt styropianowych lub XPS) umieszcza się pod płytą fundamentową i z jej boków. Można też zastosować dodatkową warstwę izolacji cieplnej na płycie, przykrywając ją następnie jastrychem. Ściany fundamentowe ociepla się z kolei od zewnątrz, układając płyty styropianu lub polistyrenu ekstrudowanego od ławy fundamentowej aż ponad powierzchnię gruntu. Najczęściej płyty izolujące fundament mają tę samą grubość co termoizolacja ścian zewnętrznych, dzięki czemu ich montaż jest znacznie łatwiejszy.

Starannego ocieplenia wymaga też podłoga na gruncie. Tu również popularnym rozwiązaniem są niewrażliwe na wilgoć i nacisk płyty ze wzmocnionego styropianu, rzadziej natomiast stosuje się kruszywo keramzytowe.

Izolacja ścian zewnętrznych

Szacuje się, że przez przegrody zewnętrzne może uciekać 30–35% ciepła, co wynika przede wszystkim z ich dużej powierzchni. Dlatego też ich staranne zaizolowanie jest tak ważne. Wymagania wobec izolacji termicznej nowo powstających domów stają się coraz bardziej wyśrubowane. W roku 2014 przepisy prawa budowlanego dopuszczają wartość współczynnika U na poziomie 0,25 W/(m²K), w roku 2017 – 0,23 W/(m²K), a w roku 2021 – 0,2 W/(m²K) dla budynków wznoszonych w tradycyjnej technologii. Wskaźniki odnoszące się do domów energooszczędnych i pasywnych są jeszcze niższe.

Wzrastające wymagania prawne sprawiły, że rośnie też grubość ociepleń stosowanych na ścianach zewnętrznych, co może przysporzyć inwestorom kłopotów. Przy termoizolacji o grubości przekraczającej 25 cm zmniejsza się światło okien, a zwiększa głębokość wnęk okiennych, co powoduje problemy z ich osadzeniem – trzeba zastosować specjalne wsporniki, które umożliwiają montaż okna w warstwie ocieplenia. Jest to coraz częściej stosowane i zalecane rozwiązanie, gdyż pozwala ono wyeliminować mostki termiczne (czyli miejsca, przez które ucieka ciepło), ale podnosi koszty inwestycji i wymaga bardzo dużej staranności od wykonawcy.

Izolację termiczną ścian zewnętrznych stawianych w technologii dwuwarstwowej najczęściej wykonuje się przy użyciu płyt styropianowych. Wełna mineralna jest nieco rzadziej stosowanym materiałem do izolacji termicznej ścian w domach jednorodzinnych – używana jest ona przede wszystkim do ocieplania ścian trójwarstwowych.

Grubość ocieplenia jest wynikiem wymogów prawnych i współczynnika przewodzenia ciepła danego materiału (oznaczonego symbolem lambda – λ). Im jest on wyższy, tym mniej ciepła przepuszcza i tym cieńszą izolację termiczną można zastosować.

Izolacja termiczna dachu

Podobnie jak ściany, dach stanowi dużą powierzchnię, przez którą w naturalny sposób może uciekać ciepło (zgodnie z prawami fizyki unoszące się do góry). Starannie ociepla się więc zarówno dachy strome, jak i płaskie, jednak technologie i używane materiały w obu przypadkach są różne. Przepisy wymagają, by współczynnik przenikania ciepła dla dachów wynosił 0,18 W/(m²K) od 2017 r. i 0,15 W/(m²K) od 2021 r.

Do termoizolacji dachów stromych najczęściej używa się sprężystych mat z wełny mineralnej, które łatwo wpasowuje się w przestrzenie między krokwiami. Do ocieplania połaci coraz częściej stosowana jest również natryskiwana piana poliuretanowa.

Do izolowania termicznego stropodachów używa się natomiast wzmacnianych płyt styropianowych i płyt XPS.