Potoczne znaczenie określenia „skrzynka elektryczna” jest szerokie i może dotyczyć różnych elementów – od zewnętrznej części przyłącza po miejsce, w którym po ukończeniu budowy znajdą się bezpieczniki i elementy sterujące domową instalacją elektryczną.

Do niedawna możliwość podłączenia posesji do prądu sieciowego było warunkiem wydania pozwolenia na budowę. Obecnie tego obowiązku już nie ma, ale trudno wyobrazić sobie budowę bez zasilania. Dlatego pierwszą skrzynką elektryczną, jaka pojawia się na placu robót, jest tymczasowa skrzynka elektryczna budowlana.

Skrzynka elektryczna zewnętrzna

Ten rodzaj skrzynki mieści w sobie część przyłącza elektrycznego zwaną złączem, licznik oraz bezpieczniki – montowany przed licznikiem rozłącznik izolacyjny i usytuowany za nim wyłącznik różnicowoprądowy. Wykonanie takiej skrzynki należy do zakładu energetycznego. Zwykle umieszczana jest ona w linii ogrodzenia, aby był do niej stały dostęp. Złącze jest plombowane, a część z licznikiem zamykana drzwiczkami z zamkiem, co umożliwia dostęp do niej np. w celu odczytywania zużycia energii. Zazwyczaj skrzynka elektryczna jest metalowa, hermetyczna. Może być wbudowana w ogrodzenie (np. murowane), ale tylko w sposób gwarantujący swobodny dostęp od zewnątrz.

Skrzynka elektryczna budowlana

Ze skrzynki w ogrodzeniu wyprowadzony jest kabel główny zasilający, który na działce prowadzony jest pod ziemią (musi on być wystarczająco długi, by w przyszłości doprowadzić zasilanie do budynku). Podczas budowy prowadzi on do rozdzielnicy budowlanej (zwanej też skrzynką budowlaną), stawianej tam, gdzie będzie to wygodne podczas budowy. Znajdują się w niej bezpieczniki (różnicowoprądowe i nadmiarowoprądowe) oraz gniazda – jedno- i trójfazowe o różnych napięciach prądu znamionowego (np. 16, 32, 63A). Pozwalają one podłączać różnego typu maszyny budowlane o różnej mocy silników i zapotrzebowaniu na energię rozruchową. Rozdzielnicę budowlaną montuje się w skrzynce elektrycznej zewnętrznej. Najczęściej jest to model natynkowy, choć nie trzeba go mocować do muru. Równie dobrze sprawdzi się skrzynka przytwierdzona do płyty budowlanej, słupka, a nawet mobilnej podpory. Od miejsca, w którym się znajdzie, zależy typ skrzynki, w jakiej zamkniemy rozdzielnicę. Skrzynki różnią się klasą ochronności, która dotyczy zarówno pyłu, jak i wody. Klasa ta oznaczana jest symbolem IP i dwiema cyframi – pierwsza oznacza pyłoszczelność, a druga – wodoszczelność. Skrzynki elektryczne z odpornością na wodę na poziomie IP44 można montować tylko pod zadaszeniem, a te z oznaczeniem IP68 – także pod gołym niebem.

Z prądu budowlanego (a tym samym ze skrzynki elektrycznej budowlanej) można korzystać do czasu, gdy instalacja w domu będzie gotowa do przyłączenia do sieci. Warto wiedzieć, że na tzw. prąd budowlany trzeba podpisać umowę opartą na taryfach znacznie droższych niż te stosowane dla budynków mieszkalnych. Prąd budowlany sprzedawany jest w taryfach C11 i C12 – jednostrefowej o stałej cenie przez całą dobę i dwustrefowej – o cenie wyższej w określonych godzinach i niższej poza nimi.

Skrzynka elektryczna w domu

Wewnątrz budynku montuje się tablicę, która będzie głównym elementem „zawiadującym” domową instalacją. W jej skład wchodzą urządzenia sterujące, rozdzielające i łączące obwody elektryczne, a także zabezpieczenia nadmiarowoprądowe (chroniące przed przeciążeniem instalacji i zwarciem), różnicowoprądowe (chroniące ludzi przed porażeniem prądem podczas awarii instalacji) oraz ograniczniki przepięć. Wszystkie są modułami o standaryzowanych wymiarach montowanymi w tablicach na specjalnych szynach.

Same skrzynki elektryczne mogą być natynkowe lub podtynkowe. Pierwsze rozwiązanie wymaga pociągnięcia przewodów również natynkowo i w murowanych domach mieszkalnych jest mało popularne. Częściej montuje się skrzynki podtynkowe – w ścianie wykuwana jest nisza, w której osadza się tablicę tak, by po zamknięciu licowała z wykończoną ścianą. Jest to wygodne i zarazem estetyczne rozwiązanie, bo także przewody w domowej instalacji prowadzone są najczęściej podtynkowo. Skrzynka rozdzielcza elektryczna jest najczęściej plastikowa i umieszczana w lokalizacji, która nie jest narażona na kontakt z wodą, nie musi więc mieć specjalnych właściwości w tym zakresie. Warto jednak umieścić ją w taki sposób, by w razie nagłego zaciemnienia domu mieć łatwy dostęp do bezpieczników. Najczęściej nagły brak światła jest efektem zadziałania wyłączników nadmiarowoprądowych na skutek skoku napięcia.

Liczba, rodzaj i właściwości zabezpieczeń zastosowanych w domowej skrzynce elektrycznej zależą od liczby obwodów i rodzaju urządzeń podpiętych do instalacji. Projektem, doborem wyposażenia i montażem skrzynki zajmuje się elektryk z odpowiednimi uprawnieniami.