Automatyka domowa obejmuje systemy zbudowane z elementów elektronicznych, które umożliwiają sterowanie urządzeniami domowymi. Często odrębne systemy łączy się w jeden, który poza zarządzaniem umożliwia również programowanie, tak by poszczególne moduły struktury komunikowały się z użytkownikiem oraz między sobą.

Stosowanie automatyki sterującej pracą urządzeń (początkowo przemysłowych, a obecnie również domowych) ma na celu przede wszystkim zwiększenie bezpieczeństwa i komfortu użytkowników mieszkania, a także ograniczenie zużycia energii elektrycznej i cieplnej. Systemy automatyki domowej sterowane w sposób mniej standardowy niż przy użyciu zwykłych manipulatorów czy smartfonów stanowią szczególne ułatwienie dla osób niepełnosprawnych, gdyż umożliwiają zarządzanie głosowe, a nawet za pomocą ruchów gałki ocznej.

Inteligentna automatyka domowa – historia

W latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia amerykańscy przemysłowcy postawili na systemy kontroli produkcji zautomatyzowanej oraz optymalizację środowiska rozwoju roślin uprawnych. Metody zastosowane w tych dziedzinach z czasem ewoluowały do rozwiązań biurowych związanych z automatyczną regulacją oświetlenia, ogrzewania i klimatyzacji, a następnie do systemów automatyki domowej.

Początkowo pomysł zastosowania automatyki w warunkach mieszkaniowych wynikał z chęci zapewnienia wygody oraz szeroko rozumianego bezpieczeństwa osobom korzystającym z domowych urządzeń. W latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych minionego stulecia tworzono i wdrażano systemy oparte na cyfrowej technice sterowania. Optymalne technicznie i ekonomicznie okazały się technologie wykorzystujące informatyczną topologię magistrali. Tak narodził się popularny w tym czasie EIB (European Installation Bus). Domowa automatyka lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku i początku nowego tysiąclecia przyniosły rozwój stosowanych również obecnie udogodnień, takich jak sterowanie roletami, bramami czy sprzętem RTV i AGD. Rozwinęły się również systemy reagujące na włamania, pożary, zalania i inne zagrożenia życia i zdrowia ludzkiego.

Współczesny system automatyki domowej

Dzisiejsza automatyka domowa stosowana zarówno w budynkach nowych, jak i starszych, poddanych modernizacji w zakresie systemów automatycznych, obejmuje między innymi:

  • sterowanie roletami zewnętrznymi – automatykę rolet programuje się najczęściej w sposób zintegrowany z systemem alarmowym i umożliwiający jednoczesne zamknięcie rolet w wyznaczonych strefach podczas nieobecności użytkowników w domu czy w porze nocnej,
  • automatyczne otwieranie i zamykanie bram – również często zintegrowane z systemem alarmowym,
  • sterowanie oświetleniem zewnętrznym – oświetlenie wyposaża się w czujniki ruchu oraz sterowanie umożliwiające tworzenie iluminacji świetlnych. Używane jest również do symulowania obecności domowników, kiedy są poza domem,
  • alarmy oraz systemy detekcji – ich rolą jest sygnalizowanie zdarzeń niepożądanych, takich jak włamania, nieszczelność instalacji gazowej, zagrażający życiu poziom czadu itp.

Tego typu udogodnienia obecnie są już standardem. Od kilku lat szczególny nacisk w systemach sterowania kładzie się na świadome i oszczędne gospodarowanie zasobami takimi jak energia elektryczna i cieplna, dlatego dzisiejsza automatyka domu współpracuje z systemami wspomagającymi energooszczędność budynku, sterując ogrzewaniem, wentylacją i klimatyzacją (tzw. systemy HVAC ‒ z ang. Heating, Ventilation and Air Conditioning). Nadal realizowane są funkcje mające na celu ułatwienie codziennego życia mieszkańcom domu i zapewnienie im bezpieczeństwa, jednak najważniejszymi wyzwaniem dla współczesnych systemów automatyki domowej jest optymalizacja zużycia energii cieplnej i elektrycznej oraz wody.

Sterowanie automatyką domową

Bogata oferta systemów sterowania na rynku automatyki, zawdzięczająca swój rozwój postępowi w elektronice, a także popularyzacja smartfonów przyczyniły się do spadku cen rozwiązań stosowanych w warunkach domowych. Systemy, na które jeszcze do niedawna mogli sobie pozwolić jedynie nieliczni, dziś stanowią niewielki odsetek całkowitych kosztów budowy domu. Możliwości rozwoju instalacji sterującej są w zasadzie nieograniczone, dlatego dysponując zasobnym portfelem, można zautomatyzować niemal wszystko, łącznie z karmieniem psa czy zdalnym nalewaniem wody do wanny w celu przygotowania kąpieli podczas drogi z pracy do domu. Są to przykłady autentyczne i wcale nie odosobnione. Większość inwestorów ogranicza się jednak do bardziej konwencjonalnych czynności wykonywanych automatycznie przez system. Najczęściej stosowane udogodnienia to:

  • zarządzanie systemem alarmowym,
  • automatyka bram,
  • sterowanie ogrzewaniem,
  • sterowanie roletami,
  • sterowanie oświetleniem zewnętrznym,
  • zarządzanie zraszaczami ogrodowymi.

Sterowanie systemem automatyki domowej najczęściej odbywa się za pomocą przycisków manipulatorów, a także zdalnie za pośrednictwem pilotów na podczerwień oraz przez internet przy użyciu smartfonów, laptopów i tabletów. Możliwe jest również sterowanie automatyką przy użyciu komunikatów głosowych, co ma szczególne zastosowanie w przypadku osób niepełnosprawnych ruchowo.